ملا عبد الفتاح فومنى گيلانى
مقدمه 18
تاريخ گيلان ( فارسى )
3 - نسخهء متعلق به آقاى نعمت اللّه فروزش كه در سال 1314 شمسى ناظم دبيرستان شاهپور رشت بودهاند و نسخهء خود را در اختيار انجمن سالنامه و تأليفات اين دبيرستان گذاشتهاند و كاركنان اين انجمن در سال تحصيلى 1314 - 1315 ، از روى اين نسخه تاريخ گيلان را در چاپخانه معيشت ملى رشت به چاپ رسانيدهاند و در جشن گشايش ساختمان دبيرستان نامبرده به جناب آقاى حكمت وزير فرهنگ وقت اهدا كردهاند . در مقدمهء كتاب شرح مختصرى از تاريخ و جغرافياى گيلان است ولى دربارهء اين نسخه و تاريخ تحرير و استنساخ آن هيچگونه اطلاعى در مقدمه نيست مطالب كتاب در 212 صفحه به قطع وزيرى با حروف سربى به چاپ رسيده است و در آخر كتاب در 5 صفحه ، تاريخچهء ساختمان دبيرستان شاهپور را نوشتهاند . پس از اين تاريخچه ، 168 غلط كتاب را در چهار صفحه با شمارهء صفحات و سطور آوردهاند . نسخهء اصل به دست اينجانب نرسيد . ظاهرا نسخهء خوبى است . در مقابلهء فصول و گفتارهاى اين كتاب با متن تصحيح شدهء اينجانب ، نكات زير به نظر رسيد : 61 / 1 : كلمهء « كفته » كه در حاشيه حدس زديم « گفشه » يكى از ديهاى لشتهنشا باشد ، در متن چاپى ص 40 / 6 نيامده است . 97 / 2 : عنوان اين فصل با مطالب آن ارتباط ندارد . در متن چاپى اينجانب چنين است : در بيان نبش قبر شاه جمشيد خان عليه الرحمة و الغفران و آوردن به رشت و دفن نمودن ، در نسخهء چاپى دبيرستان شاهپور ص 66 چنين آمده است : گفتار در بيان حركت شيرزاد سلطان به جانب ماسوله و فرار على بيك سلطان به جانب گسكر . گويا مؤلف قصد داشته شرحى دربارهء نبش قبر شاه جمشيد خان بنويسد اما بعدا منصرف شده و ذيل همان عنوان مطالب ديگرى افزوده . اين اشكال باقى است كه عنوان اين فصل در نسخهء چاپى دبيرستان شاهپور از كجا آمده است . آيا اين فصل از هردو نسخه افتاده است ؟ بههرحال عنوان فصل نسخهء چاپى دبيرستان شاهپور صحيح است . 169 / 2 و 3 : چپك و اژدر به جاى جنگ اثر . 173 / 2 : معاشرت به جاى معاشرات . 247 / 7 : شاه عباس و بو سعيد مير جمعيت كرده ، خرس را كشتند . در نسخهء چاپى دبيرستان شاهپور : مردم جمعيت كرده ، خرس را كشتند . 4 - فتوحات دار المرز تحرير ديگرى از كتاب تاريخ گيلان ملا عبد الفتاح فومنى است